Kistemaker NetWerk

Beknopte Kroniek der Gemeente Andijk » Hoofdstuk 13 » pagina 94-105

13. Onderwijs

Van 1812 dateert een Franse rekening en omdat “onderwijs” ook hier zijdelings in betrokken is, plaatsen we haar hier onder. Het is een rekening met verantwoording van Klaas Singer, gemeente-ontvanger te Wervershoof met onder andere de volgende salarisopgaven.

schoolmeester
vroedvrouw
onderhoud en luiden torenklokken
nachtwacht
brandwacht
onderhoud school in Hoog en Laag Zwaagdijk
politieagent
ƒ 
ƒ 
ƒ 
ƒ 
ƒ 
ƒ 
ƒ 
109,20
126,00
13,65
86,96
12,60
13,13
30,77
Totaal, op jaarbasis,
welke uitgaven met nog enkele (ongenoemd) in
het jaar 1811 een tekort gaven van ƒ 136,25.
ƒ  392,31

Tableau van de schoolonderwijzers in de gemeenten Andijk en Wervershoof (kanton Grootebroek, arrondissement Hoorn, departement Zuiderzee)

Naam voornaam leeftijd gehuwd kinderen leerlingen

Brugman

Maarten

45 jaar

ja

zes

in de hele kost
Herman Cornelis 43 jaar ja zes in de hele kost
Sas Anthonie 34 jaar ja een geen

De twee eerstgenoemde onderwijzers zijn aan een zogenaamde kerkeschool; de eerste te Andijk, de tweede te Wervershoof, de derde is aan een bijschool te AndiJk. Maarten Burgman, ook voorgedragen voor gemeente-ontvanger, verdiende ƒ 150,- per jaar; de veldwachter destijds, Teunis Vlam, ontving ƒ 70,- per jaar en was tevens bakker (zeker wel nodig).

Nog een staaltje.
leerlingen in de hele kost dagscholieren schoolgeld per maand
geen 60 lezen 2 stuivers
schrijven 2 stuivers
cijferen 6 stuivers

Onderhoud van onderwijzers en scholen ƒ 225,- per jaar.

Hieronder volgt iets over het onderwijs in Andijk en de ontwikkeling daarvan in de laatste 125 jaren. We weten allen dat Karel de Grote reeds scholen liet bouwen, waarbij de gedachte voorzat, niet alleen de jonglingschap van goede huize gelegenheid te geven zich te bekwamen voor een voor hun stand passende positie, of de meer godsdienstig aangelegde mensen, om zich aan het priesterambt te kunnen wijden, nee, hij wilde ook het volk, de grote massa, minstens lezen en schrijven laten leren. Hoe bitter zal die vorst teleurgesteld zijn in de uitslag van zijn goede bedoelingen. Het volk voelde niets voor ontwikkeling. Uit de bijbel vertelde hem de priester; de boeken die geschreven waren bestonden volgens hen slechts voor geleerde mensen en kranten en tijdschriften bestonden niet. Wat had je er dus aan om te kunnen lezen en schrijven? De familie woonde dicht bij elkaar zodat brief schrijven niet nodig was. En was er eens een of ander lid van huis, dan kwam er te eniger tijd wel een mondeling bericht van hem door een bekende. Schrijven was dus helemaal overbodig.

En rekenen? Ze dreven over het algemeen ruilhandel; kan je daarmee goed terecht, welnu dan rekende je best. De scholen, we zouden het openbare scholen kunnen noemen, waren dus na Karels dood óók spoedig dood. De priesterscholen bleven bestaan. Daarnaast kwamen enkele door particulieren gestichte inrichtingen van onderwijs en de later opgerichte latijnse scholen (gymnasia enz.) In het begin van de negentiende eeuw kwam de grote ommekeer, ook voor Andijk. Doch we willen U eerst nog even vertellen, dat Andijk zeker niet achter was, ook op het gebied van onderwijs. Uit betrouwbare bron lazen we, dat reeds in het jaar 1700 een zekere heer Jan Cornelis Kaagman uit Wijdenes naar Andijk is gekomen en in het lange huis op de Munnikij onderwijs gaf aan ieder die dit wilde volgen.
Het zal de arme man wel even slecht vergaan zijn als zijn koninklijke voorganger. Het onderwijs was immers niet verplicht; de leerlingen kwamen als vader en moeder hen konden missen, en dat was zelden, want had vader hen niet op het land nodig, dan kon moeder ze in de huishouding gebruiken. De meisjes bleven om bovenstaande reden geheel van onderwijs verstoken. We zeiden reeds, dat waar kloosters waren ook priesterscholen bestanden: zo ook in Andijk. Want niet alleen in de plaats zelf maar ook in de omgeving bevonden zich kloosters Na de hervorming stichtten ook de protestanten kerkescholen en zulk een inrichting had Andijk in het oostelijk deel van het dorp, bij verkorting Oosterdijk genoemd. Dit kerkeschooltje verhuisde ongeveer 100 jaar geleden van de kerk naar de Kathoek en werd -als destijds vele huizen- tegen de dijk gebouwd. In de winter van 1890-1891 door het zeeijs beschadigd, sleepte het zijn bestaan voort tot 1920, toen burgemeester P. Groot Jzn. op 6 september de eerste steen legde voor het prachtige moderne schoolgebouw dat een sieraad werd voor de gemeente. Een gebouw van vier lokalen, waarvan één voor gymnastiek.

Andijk, dat zoals gezegd, zijn naam ontleent aan zijn ligging langs de dijk die het beschermt, is daardoor zeer in de lengte gegroeid en is zo dus een wat men noemt, langgerekt dorp geworden. Die uitbouw is oorzaak, dat de ingezetenen van Oost en West ver van elkaar wonen, wat vooral voor het bezoeken van kerk en school zeer veel moeilijkheden opleverde. Door deze toestand ontstond behoefte aan kerken en scholen aan beide uiteinden, ja zelfs in het midden. In West (afkorting) bestond ook reeds vroeg in de 19e eeuw een kleine school, namelijk vlak bij de Buurtjeskerk, die aan de Dijkweg staat en van 1667 dateert. Dit schoolgebouwtje werd bouwvallig en verdween, maar op dazelfde plaats word omstreeks 84 jaar geleden de eerste steen gelegd door de moeder van de heer D. Kool, toen nog een heel klein meisje, dochtertje van de heer Kooijman. De school staat gedeeltelijk tegenover de straat die tussen de kerk en de oude begraafplaats doorliep en het schoolhuis tegenover de begraafplaats. Het was een één lokaal school. Deze school werd ook bouwvallig (wat had men in die tijd toch weinig geld voor scholenbouw over) en moest in 1905 plaats maken voor een kaasfabriek.

Deze onderneming had een kortstondig bestaan; er was behoefte aan een school -waar men zich in die korte tussenliggende tijd met onderwijs geven beholpen heeft weten we niet- maar de historie zegt dat de fabriek weer omgebouwd werd tot een natuurlijk één lokalig schooltje. Wat niet te bejammeren was, moest ook dit gebouwtje bij de dijkverzwaring als zovele huizen zijn plaats daarvoor afstaan. Nu was goede raad duur. Weer een school bouwen op dezelfde plaats? Daardoor verkreeg men wel een zeker dorpscentrum, maar het ene gebouw stond eigenlijk het andere in de weg. Het geheel maakte daardoor een benauwende indruk en belemmerde in hoge mate het verkeer. Ook hier kwam de vooruitziende geest van burgemeester Groot te hulp. Deze sprak: Maakt de omgeving van de kerk ruim en bouw aan de Molenweg een nieuwe school. Dit geschiedde en op 10 augustus 1920 legde burgemeesters jongste dochter, toen ruim zes jaar oud, hiervoor de eerste steen. Het gebouw werd volgens hetzelfde plan als de school op de Oosterdijk voltooid en Andijk was een tweede sieraad op het gebied van scholenbouw rijk. Ook Andijk-Midden werd niet vergeten. lang had men schoolgehouden in een lokaaltje dat aan de dijk stand en waarvoor Aagje Kooijman, oudste zuster van mevrouw Kool -zie hiervoor- ongeveer honderd jaar geleden de eerste steen legde. Dit gebouwtje was een veertig jaar later bouwvallig, zodat een zestig jaar geleden een eveneens één lokalig schooltje wat verder van de dijk gesticht werd. Het waren echter alle lapmiddelen.

Maar burgemeester Groot wees ook hier de weg en op zijn advies werd een drie klassige, zeer moderne school ontworpen, waarvoor mej. B. Statema, onderwijzeres van de school op 13 september 1928 de eerste steen legde. Ook de meer godsdienstig aangelegde mensen bouwden hun scholen en zo werd voor de Gereformeerde school de eerste steen gelegd door de heer Teekens, hoofd der school, op 23 juli 1914 en voor de school met de bijbel deed de heer Gerrit Prins op 20 oktober 1939 datzelfde werk.
Bovendien bestaat, hoewel op initiatief van de heer de Boer het hoofd van de christelijke school gesticht, een voor alle meisjes van Andijk te bezoeken nijverheidsschool, waar prachtig onderwijs wordt gegeven, terwijl voor de jongelui gelegenheid bestaat om 's winters landbouwonderwijs te ontvangen of door in Hoorn te tuinbouwschool te bezoeken, hun vakkennis te verrijken. In de latere jaren zijn veel Andijker jongelui hun kennis gaan vermeerderen door het bezoeken van Mulo-scholen of de H.B.S. Ja zelfs waren sommigen hunner hiermee niet tevreden en lieten zich als student aan de universiteit van Amsterdam inschrijven, zodat Andijk onder zijn vroegere plaatsgenoten een dr. in de wis- en natuurkunde en een econoom telt, die een waardige plaats in de maatschappij innemen. Jammer genoeg heeft de vreselijke oorlog van 1940-1945 de nog niet afgestudeerde jongelui zeer in hun plannen gedwarsboomd, maar we hopen dat ze niet zullen versagen en toch hun doel zullen bereiken. Meen nu niet jongelui van Andijk dat Uw plaatsgenoot die een universitaire titel behaalde, meer voor Uw gemeente betekent dan jullie. Jullie allen zijn nuttig en nodig op de plaats die jullie innemen, mits je slechts zorgt een sieraad op die plek te zijn. Dan kan ook van de eenvoudige een roep tot ver buiten de grenzen van uw vaderland uitgaan. Denk aan Willem Beukelsz van Biervliet en anderen uit de vaderlandse geschiedenis.


© 2001-2019 | Kistemaker NetWerk | Sitemap | Contact

Westfries Genootschap