Kistemaker

Thuis » Jaarboeken Oud Andijk » 1980 » pagina 7-9

Wat Peet Troin van de stormnacht vertelde

(In de nacht van 13 op 14 januari 1916 teisterde een zware Noordwesterstorm de zeedijken van Noord-Holland. De dijk bij Durgerdam brak door en heel Waterland liep onder...... De Noorderdijk bij Andijk bleef op het kantje af behouden: het had geen halfuur langer moeten duren!)

"Peet Troin, vertel naggeres van de Stormacht?"
"Nou, dat wul ik wel, men koind, as ik maar wist weer ik beginne most."
"Wè-ja Peet, je vertelle maar van die beskuitton..... of van die jongknechies..... of van die skoolmeister en de wastommend..."
"Nou, kwan den, ik zel den maar beginne met seivens tevoren. Der was die dag plaasseverhuring in de kerk. Dat had je toe nag, ei?
Nou benne alle plaasse vroi, maar toe was et zô: wie de meiste cente had, kon ok de beste plaas kroige, die een bonk geld had, huurde de gnapste stoele voor de vrullie voor een tientje en die gien tientje had kon boven op de kraak zitte. Nou, affoin, deer hadde we et nou niet over, we zouwe et nou over de stormacht hewwe. Wat ik maar zegge wou: toe datte de manne uit de stoele-en-bankeverhuring kwamme, was et al puur boestereg weer. Der waaide een stoive Noordwestewind en verskoiene van de manne gonge efkes op de doik te koiken, hoe houg et zeewater was..... Nou, dat kwam toe al temet teugen de besaltstiene an..... dat was al puur houg, ei? Maar goster, et had hier welderes eerder waait! Dat ze gonge weer omleig en nei huis en seivens gewoon te bed.... Et waaide merakel, de dakpanne klapperde der van en baitaie sting et hele huis meist te skudden, maar dat sliep evengoed wel lekkei, ei? Maar toe datte ze goed en wel in sleip wazze, toe wier et pas erreg: Der benne der altoid wel een paar die niet best sleipe kenne... deer hewwe jullie gien last van denk? Maar sommige mense bloive wakker as et wat veul spoukt om huis heen en de bakkers moste vanzellef der al vroeg uit te roggebroodtrappen.
Toe die deres buiten kwamme, hadde ze et al gauw in de smieze: et gong fout jôôns! Dat hullie der klere hallef an en de doik langs en maar skreeuwe: de doik breekt deur! de doik breekt deur!

Nou, zo veer was et nou nag wel niet, maar et skeelde niet veul!
In alle geval: de mense wiere der wakker van en dat was maar goed ok! Ze moste der uit en nei et magezoin, zoile hale en voiftegponders en loine en dat alles buitendik brenge. Met een peerd en een driewielde kar brochte ze de zoile bovendoik. Et was meist gien doen in die sturrem, maar volhouwe mòste ze, aars gong et hele zôôdje der an!
Ik belouf je dattet een sjouw was: met grôte leerze an gonge ze boi de stiene neer..... et water sting baitaie boven der kniese... maar ze hielde vol! et gong om hullie leven, ei? Die voiftegponders moste an die grôte zoile vast, aars woeie die in een amerij weg en over de kop.... nou jôôns, dat wàs wat!

Ientje most hielkendal nei omleig teugen et zeewater in om de onderste gewichte vast te lêggen. Tie weerlicht, dat, was een sjouw, oor' Piet de Wit het der toe nag een bien boi broken...
Et was een merakel zoaas et spoukte: et water spoelde gewoonweg over de doik heen en deerbai waaide de toppe van de golve nag stik ok deur die gruweldige storm..... De mense die onderdoik weunde, dochte dattet zo merakel hard regende, maar dat was enkeld zeewater dat stiksloeg op de panne. De manne die met de zoile in de weer wazze, hewwe wel zoid dattet et aldererregst was toe der een hagelbuitje kwam.
Toe leek et hielkendal wel of de hele zee kookte.
Terwoil de manne buitendik an t zoilenleggen wazze, were de vrullie en de kloine jôônskes in huis. Maar in de huize die strak teugen doik an stinge wier dat optlest te gevaarlek.... Deerom trokke ze nei de grôôste en sterkste huize, die wat meer inwerdan stinge.
Ze dochte dat die temesten niet derekt inmenkaar valle zouwe as de doik deres werkelek deurbrak..... We zouwe ders zien hewwe!

Maar dat deurbreken gong ok aars as ze docht hadde. De doik gong et eerst stik an de binnenkant..... Woi dochte vanzellef dat eerst de zeestiene der uitspoele en dèn de klaai eri dattie dèn deurmidden brak..... maar nei, zô gong et niet 'oor. Et water spoelde over doik heen en deerdeur worde de an de binnenkant de grasdodde nat en deurweikt en dèn skoof de halleve doik omleig...

Ja, jôôns, gelukkig datter gien mens onderkomen is, ei? Et hèt aars baitaie niet veul skeeld. Der was ien huis, deer ze nàgal wat kloine jôônskes hadde. Eerst hadde ze de grôôste jôôns met de skuit wegbrocht nei een grôôt huis dat wat meer inwerdan sting (deer ware later wel veerteg mense boimenkaar), en toe moste ze met de wieg met et kloine popke der nei toe.... Maar men koind, men koind, dat wàs wat! Met de skuit durrefde ze niet, want den kon de wieg welders omkiepe, dat toe moste ze benoorden et huis om. Nou, je begroipe hoen sjouw dat was: et zeewater kleste op de panne en et stroomde der mètien weer af ok, want de goot en et vergaarbakje ware al 1ang en breed vol.
Der was maar een smal padje achter dat huis langs en dat sting vol water en den die vreiselukke storrem! Ze hadde vanzellef et wiegekleid met touwe vastbonden, aars was et er al derekt afwaaid dat ze de hoek omkwamme. Afoin, ze kwamme der, maar toe moste ze nag over een smalle breg... Hoe dat ze deer over komen benne, begroip je nag niet, maar as et moet jôôns, den ken je een zood! Nou, ze ware nag maar pas an de overkant en deer stortte met donderend geraas een end doik omleig en nèt de hoek van et huis stik, deer ze pas nag uitkomen ware....
In die hoek was net een sleipkamertje en deer hadde een kloin kwartiertje leden nag twei moidjes sleipen op een ledekant.....
Nou, dat ledekant en de klerekas die teugen de noorderweig sting, ware alletwei rechtoverènd zet teugen de weig an de overkant en et hele kamertje vol modder vanzellef..... Toe datte ze de volgende ochend weer in hullie oigen kamer kwamme, was et hallefdonker, de lamp most op, zô houg lag de modder van de doik in et bleekveld! Ze keke zô teugen de klompe an van de mense die op die kepottige doik liepe.
Want koikers gien gebrek, sòchens teran.....

Toe ze met zen veertegen in dat grôôte huis ware, kwam der ok nag een oud manje met de skuit over de kuil. Die kuil was een diepe plas, deer sting een bonk water in. Hoe dat manje et ooit klaar kregen hèt om over die kuil te komen mag Joost wete, zô'n oud manje al, ei?
Hoi zel temet alles wel boi de kant omgaan weze, moet je denke.

Nou, die kwam toe in dat grôte huis en toe zoidie: "Der is een klain huiske instort." "We hoorde et diggelegoed kraken," zoidie. Nou, de mense verskote der van! Maar wat zel dat manje aars in de piepzak zeten hewwe: snachs met zo'n sturrem over de kuil vare en den de doik op een deurbreken! Hoi kon zô wel nei Streek spoeld weze! Toe ze de volgende ôchend deres keke nei dat kloine huiske, sting et der toch nag, 'oor, maar et diggelegoed was wèl kraakt, dat had Gertje Spoiker wel goed hoord.

De doik was deer ok omleig skoten ende weig van et huiske stik en de diggelekas an flenters vanzellef. Ja, jôôns, dat was wat, die stormnacht, ei? Deer dicht boi Gertje Spoiker weunde een ouwe vrouw, Neel Kok hiette die. De doik was deer geneven ok merakel erreg kepot, et hele huis van Neel Kok sting skeef. De prut van de doik was zô in de kamer skoven dat de deurtjes van de bèsteed geniessen meer open konne. En Neel Kok zat der nag in! Toe moste ze in die stormnacht met een grote brandhoutzaag een gat in de weig zage en zô hewwe ze Neel Kok der uit red!

Boi al die penarie ware der ok nag wel kluchtige dinge 'oor. Der was een bakker die ze "lange Wullem" noemde en die had een huis, deer de vloer van de kamer leiger was as de vloer van de winkel. In de hoek van de winkel sting de beskuitton. Leit nou toch deur et geweld van de storrem de winkeldeur open waaie en vanzellef ok de kamerdeur en mètien spoelde der een hoos zeewater de winkel in van je heisa! Dat stortte zô over die leige durpel in de kamer en jawel oor, deer kwam de beskuitton permanteg de kamer in droiven.....

Deer dicht boi lange Wullem weunde een skoolmeister. Nou benne die skoolmeisters meistal nag puur groosk. Hoi kwam niet hiervandaan, ergens omgunsies gelouf ik. Nou, die had nagal wat poeren en meistal een grôôt wôôrd as-ie et over de Zuiderzee had. "De wastommend", zoidie den..... Maar hoi had nooit weten dat die wastommend zô spoke kon, aars had-ie et vast niet zoid. Want leit-ie nou de hele sturremnacht in een skuitje in de laaite van et skôôl zeten hewwe! Zo'n bangeskoiter, ei?

Nou, jôôns, nou hew ik toch al een zôôd verteld, ei?"
"Nei Peet, alles nag niet, dat van de jongknechies heije nag oversloegen".
"Nou, kwan den, nou nag van de jongknechies:
Deer dicht boi Neel Kok weunde Freek en Maartje. Ze hadde maar een kloin huiske, dat temet teugen doik an sting. Nou, deer hewwe ze de hele stormnacht lekker deursleipen oor! Et zeewater kleste hard op hullie panne en op et huis zoid-an was een zwere tillefoonpaal deur et dak heensloegen, maaar Freek en Maartje hadde der niks van merrekt. Ze snurkte maar deur ei? Maar toe ze sòchens wakker wereg was der een hele zôôd prut en grasdodde langs hullie padje spoeld nei de kuil. Dat was zô de hele nacht deurgaan dat oplest was der vlak voor hullie stoep zô'n berg prut dat de grasdodde boven et water uitstakke.
Maartje was efkes nei de stoep weest om de nachtspiegel om te spoelen en toe ze terugkwam zoi ze teugen Freek: "Wat de jongknechies nou vannacht weer uitspoukt hewwe?"

Nou jôôns, een are keer weerderes meer, ik skai der nou uit!"

Piet Kistemaker.

P.S. Dit verhaal is in maart 1944 verschenen in "De Westfries", maar in een zeer moeilijk leesbare spelling, (Arian de Goede c.s.) en is daarom nu beter leesbaar gemaakt. P.K.


© 2001-2020 | Sitemap | Contact

Westfries Genootschap