Kistemaker

Thuis » Jaarboeken Oud Andijk » 1983 » pagina 25-27

Andijker Toneel 50 jaar

Er vond een vergadering plaats op 13 April 1878, door een commissie belegd met het doel te komen tot het oprichten van een "Rederijkerskamer". Die vergadering werd door 24 personen bezocht. Er was vooraf tot dat doel een lijst rond gezonden in de gemeente. Daardoor kwam er een bedrag van ƒ 260.- bijeen, zodat men al spoedig tot de benoeming van een bestuur kon overgaan.
De vergadering van 4 mei 1878 werd door de voorzitter met een gebruikelijk welkom aan allen geopend, waarbij aan de orde kwam dat de op te richten kamer een naam zou moeten hebben. Daarop volgde een gedachtenwisseling die resulteerde in de naam "Vondel" voor de rederijkerskamer met als motto: "Kunstliefde Spaart geen vlijt".

Het bovenstaande is de inhoud van de eerste aantekeningen van een oud notulenboek van de vereniging, dat de helaas te vroeg overleden Dirk van der Oord had gevonden. Nu heb ik het tijdelijk in mijn bezit en kan daaruit wat nadere gegevens omtrent het culturele leven, in het byzonder van het toneel, te Andijk vermelden.
In dat notulenboek van "Vondel" komen de navolgende namen voor: P.Kooiman Hz. (Meester Piet), onderwijzer aan de Westerschool, en meester Warnaar, hoofd van de Middenschool, later oprichter en kassier van de Boerenleenbank. En nog andere namen als Jacob Beemster, Luit de Graaf, Reinder Kool.
Op 5 en 7 november 1878 vond de eerste uitvoering plaats in het café "de Nieuwe Aanleg" van Hein Kollis. Daar werd toen het toneelspel "Mathilde" uitgevoerd, waarna nog een nastukje volgde onder de titel "De Dochter van den Barbier". De eerste avond bracht ƒ 21,75 en de tweede avond ƒ 42,25 in het laadje. Helaas zijn er na 1888 geen gegevens meer te vinden.

Er is nog een oudere rederijkerskamer geweest onder de naam "Willem III". Helaas zijn hiervan geen notulen bewaard gebleven. Maar de vader van ondergetekende, S. Kieft Cz., samen met W. Kieft en "Peet Aaf" waren er lid van. Volgens hen was een zekere Jan Groen er de stuwende kracht van geweest. Er was wel naijver tussen de kamers "Midden" en "Vondel" als elitegroepen aan de ene kant met onderwijzers en boeren als Ieden en "Willem III", die zich inzette om wat voor de "gewone man" te brengen. Overigens getuigt de naam wel van het feit dat deze groep wel Oranjegezindwas. De uitvoeringen werden gegeven in café "De Krimper", waarvan Jan Singer eigenaar was. Het repertoir bestond uit stukken als Vader vloek en Moeder zegen" en "De Twee Wezen". Met het 50-jarig bestaan (ondergetekende was toen ook al lid) werd "Mottige Janus" van Marinus Spree opgevoerd. In het programma dat mevrouw Minnes de Haas zorgvuldig had bewaard vinden wij de namen van mevrouw Blom-Rusting, mej. M. Hooiveld, de heren Dirk Brouwer, IJs Brouwer, C. Kieft Dz., en C. Kieft Sz.

In de jaren dertig kwamen er moeilijkheden, welke werden opgelost door fusie met de rederijkerskamer "De Hoop", die opgericht is in 1905. Ook hiervan is het notulenboek zoek. Volgens overlevering waren de oprichters hiervan Jacob de Haas en Luit de Graaf. Later waren Jan de Graaf, Trien Klinger, Aagje Klinger en Vok van den Braber leden evenals de kort geleden overleden Luit Leijen. In 1930 werd ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum het toneelstuk "Pro Domo" van Van Riemsdijk met groot succes opgevoerd. De fusie had plaats in 1932. Men noemde de nieuw opgerichte vereniging "De Andijker Toneel Vereniging". Men brak daarmee met een traditie; het was geen rederijkerskamer meer. De te vroeg overleden mevrouw Mantel-Krul gaf ook haar medewerking. Zij kregen de meeste bekendheid met het toneelstuk "Kinderen van Ons Volk" van Antoon Colen. Er kwamen 33 opvoeringen, waaronder in "Krasnapolski" in Amsterdam ter gelegenheid van een feestelijke vergadering van de Bond van Staatspensionering. En voorts waren er opvoeringen in Deventer en Leeuwarden en in vele dorpen in West-Friesland.
Deze genoemde mevrouw Mantel-Krul was tevens lid van "Kunst Naar Kracht" op Andijk-Oost dat opgericht was in 1919. Daaraan hadden meegewerkt: Meester Drijver, hoofd van de Oosterschool, de onderwijzeres mej. G. van der Laan, en de heren Bram Smit, C. Kramer, A. Kramer en Dirk Kramer. Repetities werden gehouden in de Oostersehool. Ook Vok van den Braber speelde toen al toneel. Uitvoeringen vonden plaats in de "Toekomst", beter bekend als café "Schotsman". In de tweede wereldoorlog zijn zij er mee gestopt; de coulissen zijn toen opgestookt, en dat is hun niet kwalijk genomen.

Nog voor "Kunst Na Kracht" was er al een ontwikkelingsclub, die "Vrije Ontwikkeling" heette. De navolgende mensen waren lid van deze D.V.O.: de familie Kool: Reinder, Dirk, Antje, Jantje. Ook de families De Vries, Tol en Buisman. Er bestaat ook nog een mooie foto van deze club, aanwezig in het museum.

Na de oorlog werd tijdens de bevrijdingsfeesten D.B.S.G. ("Door Bevrijding Samen Gebracht") opgericht. Zij bestaat nog steeds en geeft jaarlijks een uitvoering.
Meer in het centrum van Andijk werd in 1910 de Christelijke Reciteer Vereeniging "Jotham" opgericht door F.C. van Dorp, Dirk Nijdam, P. Bloemendaal, Dirk Uitterdijk, Jan Trompetter (de dichter van het Andijker volkslied) en Cor Sluijs. Ook bestond er toen al een damesclub, genoemd "Taalbloei", maar volgens P.Kistemaker al in 1919 exit.
Met de komst van Siebesma veranderde "Jotham" in "Woordkunst", toen aangevuld met de dames Aafje Vriend, Trijntje Horjus, Mej. E. Bloemendaal en vele anderen.
In 1958 werd ook in het Centrum de toneelvereniging "Kunst Na Arbeid" (K.N.A.) opgericht door T. Bouw, Jan Gorter, mevrouw Bisschop, Waardenburg, en Jan Kistemaker. Zij spelen dan in het Dorpshuis. Onlangs werd "Onder Een Dak" van Johan Fabricius opgevoerd en wel met succes.

Keren wij nog even terug naar het uiterste Westen, de Bangert, dat heel vroeger als het westen van Andijk op Wervershoof was geöriénteerd. Volgens de oud-wethouder G. Sijm heeft zijn vader Piet Sijm nog "Shylock" gespeeld in de "Koopman van Venetié", voorwaar geen kleinigheid!
Heel veel later is mede door Nic. Sijm Pz., Mej. G. Tiet, P. Bakker en G. Sijm in 1950 de toneelvereniging "Nuttig En Aangenaam" opgericht. In het begin scheen het wel aardig te gaan maar later moest deze groep toch door gebrek aan belangstelling worden opgeheven. Misschien is de bioscoop van "Sarto" daar ook wel een beetje debet aan.

De verenigingen uit de tijd vóór 1916, voor het jaar van de januaristorm, hadden de data voor de uitvoeringen zo gesteld dat het dan lichte maan was. Dat hing samen met het feit dat de paadjes langs de dijk en de dijkgracht erg smal waren en daarom wel gevaarlijk, vooral op de terugreis na enige consumpties. Er was wel enige verlichting, maar uiterst primitief met petroleumlampen. Ik zie ze nog gaan,  de lantaarnopstekers met hun laddertje op de schouder en de oliekan in de hand! Veel later was de radio en weer later de televisie een geduchte concurrent voor de verenigingen. Gelukkig komt er nu weer wat meer belangstelling voor het amateurtoneel. Wij wensen de toneelverenigingen veel succes toe voor nu en de toekomst.

C. Kieft.


© 2001-2022 | Sitemap | Contact

Westfries Genootschap