Kistemaker NetWerk

Kistemaker Archief » Proza en Poëzie » Pagina 33

33. De meekrapstoof

De meeste Andijkers zullen wel weten, dat er op West een oud gebouw staat dat de "Meekrapstoof" heet. Maar niet ieder zal weten, hoe het aan die naam gekomen is en waarvoor het eigenlijk diende.

Zo omstreeks 1850 was alle land hier nog groen. Land- en tuinbouw was er nog maar heel weinig. Maar door de groei van de bevolking, de gezinnen waren nog vrij groot, werd het nodig, naar andere bestaansmiddelen om te zien. De oudste zoon erfde de boerderij, maar de anderen? De oppervlakte grond bleef dezelfde, maar het aantal mensen, dat van die grond moest leven nam toe. Het werd dus kiezen of delen: het bedrijf veranderen, meer landbouw, of emigreren. Maar dat was een schrikbeeld! Wie naar Amerika vertrok, was verder voorgoed uit het gezicht en zag familie, vrienden en kennissen zo goed als nooit terug! Dus, meer landbouw. Met lede ogen zagen de vaders toe, hoe er steeds meer land werd gestroopt. Een grasboer ziet neer op de landbouw: met een arbeider en een paar poepen in de hooitijd kon hij vele bunders land "bewerken". De graszool bleef vast, alleen het onkruid moest er uit, stekelen, heerik, zuring, kroos en flab waren zijn voornaamste vijanden. Maar landbouw vroeg meer mankracht: ploegen, eggen, planten, zaaien, dorsen, rooien, eisten veel werkuren op. En het beschot was vaak gering: graan voor enkele guldens per mud! Mosterd en karwei waren gokartikelen, daar was nog wel eens een extra'tje uit te halen, maar aardappelen eisten veel werk. En sinds het beruchte jaar 1845 de aardappelziekte.

Dus werd er uitgezien naar een teelt, die meer opbracht. In Zeeland verdienden de boeren reeds sinds enkele eeuwen veel geld met de teelt van meekrap.

Meekrap. Karl Linne, de grote Linnaeus, noemde de plant Rubia tinctorum, d.w.z. rode verfwortel. De Romeinen kenden het gewas reeds, Plinius maakt er al gewag van. Over Italie, Frankrijk en Belgie kwam de teelt hierheen, voornamelijk in Zeeland, waar op de vette kleigronden de plant uitstekend groeide en dat was ook de bedoeling! In ons koude klimaat geeft de plant geen zaad, hoogstens komen er wat gele bloemen aan. Daarom werd de plant voortgekweekt door wortelstokken, "stekken". De wortels zijn erg bros en er kunnen dus gemakkelijk stukken worden afgebroken. Die steken werden uitgezet op verhoogde en zwaar bemestte bedden., in rijen van vier. Het tweede jaar kon er geoogst worden maar het was beter de planten drie jaar te laten staan, dan waren de wortels sterker en groter.
Het rooien was geen kinderspelletje: de wortels zaten verspreid en diep! Bovendien was het in de herfst nat en koud! Er werd voor het rooien een speciale spade gebruikt met een blad van 40 cm. lang en een doorgeklonken "huis", dat tot aan de open "helt" reikte.

De gerooide wortels werden eerst gedroogd in 'n "koude stoof", d.w.z. een schuur met open latwerk, zodat de wortels goed winddroog konden worden. Was dat klaar, dan gingen ze naar de "warme stoof" en werden daar boven vuur keihard gedroogd. "Eesten" noemen de Zeeuwen dat. Als de wortels droog genoeg waren, werden ze gedorst, om veel kleine stukjes te krijgen. Die stukjes werden dan tot poeder gestampt. Om deze verfpoeder was het te doen! Daarbij was het zaak te zorgen, dat er zo min mogelijk modder en stof door de verfpoeder raakte, want dat verminderde de prijs. Meekrap, met stof vermengd, gaf tenslotte een bruine kleur en geen frisse rode. Op de meekrapbeurs te Zierikzee werd daar nauwlettend op toegezien! De verf kon door huisschilders gebruikt worden. In de huisjes aan de dijk, die na de storm van 1916 gesloopt zijn, waren sommige wanden met meekrap geverfd. Maar meest werd de verf gebruikt door de textielindustrie, die juist in die tijd in Twente omhoogkwam. Vooral zware textiel, zoals de baai van de Urker vissershemden, kon goed met meekrap geverfd worden. De verfpoeder werd in grote vaten verzonden en geexporteerd.

De "meekrapstoof" te Andijk werd in 1860 gebouwd voor rekening van vier personen, waarvan Jan Jonker en Pieter Schuurman genoemd worden. Het vergde een flinke investering, mogelijk hebben ook Zeeuwen daar deel in gehad? Juist datzelfde jaar 1860 had het Nut van 't Algemeen 25 jaar bestaan en dat werd uitbundig gevierd! 2 Oktober was er de hele dag feest! De "meekrapstoof" was nog splinternieuw en leeg, die kon dus best voor feestgebouw dienen! Er woei een vlag van de kap en ook een op de toren van Buurtjeskerk. Voor de middag was er feest in de Meekrapstoof. De stichters, die het gebouw "in de loop dezes jaars daargesteld" hadden, ontvingen uit handen van de Enkhuizer burgemeester Van Bleiswijk een zilveren medaille. Zijn toespraak werd door dominee Van Campen, die pas van Opperdoes te Andijk gekomen was, beantwoord. 's Middags was er feest in Buurtjeskerk.

Hoe Jan Jonker en Pieter Schuurman verder met de "Meekrapstoof" gereild en gezeild hebben, weten we niet, maar het was een korte vreugd..... In 1870, dus pas 10 jaar later, vond de Deutsche Farben Industrie A.G. de anilineverf uit en dat betekende het einde van de meekrap! De prijzen daalden snel: van fl. 25,- per 100 pond normaal tot fl. 15,- a 16,- en de teelt was niet meer lonend. Zo kwam ook de meekrapstoof te Andijk leeg te staan. Maar omdat het gebouw "hecht en sterk en weldoortimmerd" was, kon het nog voor andere doeleinden gebruikt worden. Omstreeks 1920 was het een garage voor het autobusbedrijf van Leo Kors. Later zat Cor Smit er in met een graanmalerij en de jonge ondernemer Pieter Kooyman Reyndersz. fabriceerde er landbouwmachines.

Zo is een poging van ondernemende Andijkers om een nieuwe bedrijfstak te vinden, op niets uitgelopen. Hoeveel keer heeft de historie zich nadien nog herhaald?

Andijk, 24.3.1979. Piet Kistemaker


© 2001-2019 | Kistemaker NetWerk | Sitemap | Contact

Westfries Genootschap